Reforma Kołodki nie uderzy aż tak mocno w twórców, którzy zarabiają pieniądze głównie w instytucjach samorządowych i państwowych, ale uderzy w instytucje i firmy, które będą musiały po prostu więcej płacić twórcom. Liczą się w końcu te realne pieniądze, a nie te wirtualne. Prostym efektem działań Kołodki będzie zwiększone bezrobocie wśród twórców, bo instytucje i firmy będą mogły zatrudnić mniej artystów, bo ich dzieła i usługi będą droższe. To nie tylko chodzi o stracone 30 %, ale o rzecz zupełnie poważną: zwiększenie bezrobocia w środowisku artystycznym i zbliżonych rejonach. Rynek prywatny odczuje tą zmianę dość ostro. Jakie będą skutki? Trudno przewidzieć, ale wiele produkcji upadnie, dzieła zdrożeją i tak w kółko. W przyszłym roku firmy i instytucje będą miały poważny dylemat, jak ustawić wynagrodzenia dla twórców? Na ile podwyższyć zarobki, by wyrównać straty. I czy to będzie możliwe? Jeśli nie, no to będzie źle dla wszystkich. [...]

Królestwo rozjednoczone
Nowością wśród prezentacji narodowych, stanowiących tradycyjny wyróżnik weneckiego biennale, będzie pierwsza w historii niezależna prezentacja Szkocji i Walii - do tej pory w Wenecji Wielka Brytania występowała jako całość. To kolejny przejaw antymocarstwowego myślenia, a zarazem ciekawy przykład przywiązania do narodowych reprezentacji w sztuce, od dawna przecież krytykowanych. Szkoci pokażą swoje eksportowe, międzynarodowe gwiazdy - Jima Lambie'go i Simona Starling'a. Tymczasem w pawilonie Wielkiej Brytanii prezentowany będzie Chris Ofilli, artysta pochodzący z Afryki, laureat Turner Prize, którego praca była przed paru laty przedmiotem głośnego skandalu - burmistrz Nowego Jorku Giulliani domagał się wycofania z wystawy obrazu Ofilliego wspartego na kulach ze słoniego łajna, przedstawiającego Matkę Boską w otoczeniu wagin.

DEBIUT BOGACKIEJ W ZUJU

Pierwszy dzień wiosny we Wrocławiu (korespondencja własna)

ZAPOMNIANA METROPOLIA

Po pierwsze - dlaczego? Dlaczego Wrocław leży na skraju Polski - chodzi w tym wypadku o skraj mentalny - dlaczego z Warszawy, Krakowa czy Gdańska nie podróżuje się do Wrocławia, dlaczego mało kto interesuje się tym co ciekawego i co nie ciekawego dzieje się w tym mieście, które pod wieloma względami jest bardziej wielkomiejskie niż Kraków, Gdańsk, a może nawet i Warszawa? Dlaczego Wrocław jest nadal swoistą samowystarczalną, kulturową Festung Breslau, która żyje swoim własnym życiem kulturalnym dość skutecznie (nieliczne wyjątki) odizolowanym od reszty kraju?

DROGIE PŁÓTNA WE WZORKI

Wilczyca o pomstę wyjąca
Na raucie w warszawskiej Królikarnii ogłoszono zwycięzcę drugiej edycji konkursu na "Obraz roku" organizowanego przez miesięcznik "Art & Buisness" (uruchomiona niedawno własna strona www pisma działa już pod spolszczonym tytułem "artbiznes"). Tym razem międzynarodowe jury uznało za najlepsze dzieło Zbigniewa Gorlaka z Sopotu pt. "Wilczyca". Owo wielowątkowe i wielobarwne malowidło, nawiązuje do malarstwa gdańskiego czasów "Arsenału '88", kiedy to chętnie malowano duże, eklektyczne obrazy, mieszając różne konwencje malarskie. "Wilczyca" Gorlaka zaleca się podobnym, chaotycznym pomysłem na malowanie obrazów. Być może jurorom dzieło Gorlaka skojarzyło się z "malarstwem ery mediów cyfrowych", a może nawet z twórczością tak modnych obecnie artystów jak np. Franz Ackermann (patrz niedawna relacja Urszuli Ussakowskiej-Wolff z Wolfsburga), w każdym bądź razie nagrodzony obraz dobrze mieści się w konwencji organizowanego przez "Art & Buisness" konkursu - to dzieło ze wszech miar drugoligowe, poprawnie zrobione i mało oryginalne, podobnie jak pozostałe 98 pokazanych na wystawie konkursowej obrazów. Jeśli zauważalna w tym roku tendencja się utrzyma, konkurs na "obraz roku" będzie bez wątpienia najważniejszym w kraju przeglądem najlepszych twórców drugoligowego malarstwa, przetwarzających mniej lub bardziej udanie wymyślone przez innych pomysły na obrazy. Całą imprezę należy jednak uznać za pożyteczną: po pierwsze, bo niczym w totolotku, raz do roku ktoś może wygrać 100 tysięcy, a po drugie, bo zachęca szerokie rzesze amatorów do uprawiania trudnej sztuki malarskiej, co w konsekwencji wpłynie być może pozytywnie na obniżenie poziomu agresji w naszym społeczeństwie.
Nagrodę publiczności w tegorocznej edycji konkursu "Obraz roku" zdobył Piotr Lemke, prawnik i początkujący malarz. Trzeba przyznać, że głosująca publiczność wykazała się dużo większym poczuciem humoru niż międzynarodowe, konkursowe jury.

Jacek Dłużewski "Człowiek z Damaszku"

DYREKTOR POD TERROREM AUTORYTETÓW

Najnowszy, kwietniowy numer hamburskiego miesięcznika "art" zamieścił obszerną relację Susanne Altmann pod tytułem "Nie dla młodzieży? Autocenzura: dyrektor warszawskiego CSW wpuszcza tylko dorosłych na wystawę Nan Goldin." Autorka cytuje oburzoną artystkę, której prace do momentu warszawskiego incydentu "nigdy i nigdzie nie były cenzurowane" i która kilka godzin przed otwarciem jej retrospektywy na Zamku Ujazdowskim dowiedziała się, że tylko dorośli będą mieli prawo wstępu na nieprzyzwoitą ekshibicję. Już w trakcie przygotowań do pokazu "dyrektor Wojciech Krukowski bojaźliwie prosił Nan Goldin, aby zrezygnowała ze szczególnie drastycznych motywów jej fotograficznej autobiografii, czyli życia między seksem, przemocą i narkotykami." Kiedy jednak artystka się na to nie zgodziła, "Krukowski zasięgnął porady adwokatów i wystąpił na konferencji prasowej z zadziwiającym zakazem wstępu dla dzieci i młodzieży."

Zdymisjonowana zaangażowana
Susanne Altmann opisuje oburzenie, który zakaz ten wywołał w warszawskich kręgach artystycznych. Natychmiast przypomniano tam sobie o "wymuszonej dymisji Andy Rottenberg, zaangażowanej dyrektorki Zachęty", która - wystawiając "prowokacyjną" rzeźbę papieża Maurizio Cattelana pod tytułem "Dziewiąta godzina" - stała się celem "konserwatywnych i antysemickich ataków."

dyrektor zuja Wojciech Krukowski i kuratorka wystawy Milada Ślizińska

Dyktat(ura) dyrektora ugina kuratora
Miesięcznik "art" przytacza wypowiedź Nan Goldin: "Rozumiem, że Polska jest krajem katolickim, w którym nie można mówić otwarcie o AIDS, narkotykach i homoseksualizmie, ale to przecież właśnie dwunastolatkowie zaczynają interesować się narkotykami i sprawami seksu." W wystawie "Devil's Playground" dostrzega przede wszystkim "ostrzegawcze przesłanie", skierowane głównie do młodzieży. Mimo że kuratorka Milada Ślizińska przygotowała program towarzyszący z warsztatami na temat narkotyków i AIDS, również i ona usiała ugiąć się "dyktatowi dyrektora" (Krukowskiego), który "nie chce narażać własnej pozycji."

Dyrektorzy do odwagi nie skorzy
Miesięcznik "art" cytuje także pytanie Stacha Szabłowskiego: "Co niewłaściwego dzieje się w kraju, w którym dyrektor galerii czuje się tak sterroryzowany przez autorytety?" Ponadto przeczytać można, że "buntowniczy" magazyn sztuki "Raster" domagał się, aby "dyrektor w każdym razie stał po stronie artystów i postępowej sztuki" Żeby tak się jednak stało, "w dzisiejszej Polsce ciągle jeszcze trzeba wykazać większą odwagę, na którą nie jest się w stanie zdobyć niejeden dyrektor", kończy swoją relację o autocenzurze w zuju Susanne Altmann.
Urszula Usakowska-Wolff
[30.03.2003]
http://www.art-magazin.de/

Przez cztery tygodnie trwania wystawy Ryszarda Woźniaka (ex-Gruppa) we wrocławskim BWA, w każdą środę pod galerią odbywała się pikieta polityczno-protestacyjna, której uczestnicy domagali się zamknięcia pokazu. Krzyczeli: "Precz z wystawą Woźniaka!", "Woźniak do Brukseli!" ale również: "Precz z masońską okupacją", "Wielka Polska katolicka", "Bóg , honor, ojczyzna". Manifestanci ustawiali się na chodniku wzdłuż witryn galerii (przez które widać eksponowane na wystawie prace) i rozwijali transparenty: "Boże skrusz miecz co siecze kraj" albo "Życie ludzkie trwa od poczęcia". Rozdawano również ulotki sygnowane przez Stowarzyszenie Narodowy Ruch Antunijny.

Entuzjazm i złe przeczucia
Wystawa Woźniaka, jednego z najważniejszych artystów lat 80., członka warszawskiej Gruppy, nosiła tytuł "Entuzjazm sztuki". Oprócz licznych nowych prac artysta pokazał również wybrane obrazy z lat 80., zaś ściany galerii pokrył efektowną, czerwoną lamperią. W biało-czerwonej scenerii odbywał się codziennie "przegląd malarstwa" - w wybranych godzinach artysta spotykał się z zainteresowanymi widzami, pokazywał i opowiadał o swoich obrazach (część, niczym w pracowni, nie była eksponowana na ścianach lecz ustawiona przy ścianie). Kilka obrazów z lat 80., m.in. sławny "Zabieg" z 1982 roku, Woźniak zdecydował się pokazać w osobnej sali oddzielonej białą zasłonką i informacją, że prace te uchodzą za kontrowersyjne („Informujemy, że obrazy prezentowane w tej sali mają opinię kontrowersyjnych. Ponieważ nie jest naszym celem ranienie uczuć odbiorców sztuki i widzów tej wystawy, sugerujemy, aby prace te oglądały osoby dorosłe na własną odpowiedzialność.”). Intuicja artysty okazała się trafna, zaś zawarta w ostrzeżeniu sugestia "kontrowersyjności" została szybko i skwapliwie podjęta przez grupę politycznych oszołomów i prawicowych bojówkarzy.

Kościół - galeria - prokuratura
Rozpoczęły się zorganizowane protesty, za których inicjatora uważany jest pan Tadeusz Szczyrbak, redaktor pisma "Szczerbiec", postać we Wrocławiu podobno znana, inicjator licznych ekstremalnych i absurdalnych wystąpień i protestów. Pikietujący galerię mówili zaś o sobie, że "nie należymy do żadnej organizacji ani nawet nie jesteśmy z tej samej parafii". Dziennikarce "Wieczoru Wrocławia" wyjaśnili, że o spotkaniu pod galerią dowiedzieli się przypadkiem... w swoich kościołach.
Do prezydenta miasta Wrocławia wpłynęły dwa pisma w sprawie wystawy (w tym jeden podpisany Jadwiga Wrocławianka - "Plastyk wystawiający uczynił z Biura sex szop - hańba") domagające się natychmiastowego zamknięcia wystawy, która "obraża uczucia religijne i narodowe". Jednocześnie złożone zostało przez grupę osób (w tym wspomnianego wyżej pana Szczyrbaka) doniesienie do prokuratury Wrocław-Stare Miasto. Za przestępcze uznane zostały przede wszystkim trzy obrazy Woźniaka: "Zabieg", "Dzieweczko wstań" i "Egzorcyzmy" - wszystkie z pierwszej połowy lat 80.(!), niejednokrotnie publikowane i prezentowane na wystawach, m.in. w warszawskiej zniechęcie. Wszystkie są właściwie pracami o randze muzealnej, a fakt, że "Zabieg" - chyba najbardziej poruszający i nośny obraz o wprowadzeniu stanu wojennego - nie znalazł się do tej pory w żadnej kolekcji muzealnej wynika chyba tylko z zatrważającej opieszałości i ubóstwa współczesnego polskiego muzealnictwa.

"Czy pan jest Polakiem?"
Podczas jednej z cotygodniowych pikiet pod galerią, protestujący weszli na wystawę, gdzie doszło do bezpośredniej rozmowy "obrażonych" z artystą. Dyskutowano m.in. detal obrazu..... przedstawiający postać mężczyzny trzymającego na dłoni odwrócony kartusz z białym orłem. Protestujący zarzucili malarzowi, że drwi sobie z godła narodowego, a jego praca sprawia wrażenie robionej "za germańskie pieniądze". Na sugestię Woźniaka, że przecież nie jest to godło Polski, bowiem orzeł nie ma korony, jeden z protestujących zagrzmiał: "A może to Pan specjalnie strącił koronę!". Pod koniec trwania wystawy wykład w galerii miał Kazimierz Piotrowski, szykanowany kurator warszawskiego Muzeum Narodowego, autor niewidzianej, ale wyklętej w kraju wystawy "Irreligia", również autor tekstu w katalogu wystawy Ryszarda Wożniaka. Po prelekcji rozmowa publiczności z Piotrowskim zaczęła się od pytań jakiego rodzaju związki łączą kuratora z masonerią.

Talibowie prowokują
Protest wrocławskich ekstremistów rysuje zupełnie nowe perspektywy niedługiej przecież historii protestów przeciwko sztuce współczesnej w III RP. Oto obraźliwe okazują się prace powstałe nawet 20 lat temu! Z jednej strony dobrze to świadczy o ich aktualności, z drugiej przekonuje w sposób ostateczny, że mamy do czynienia z groźnym fundamentalizmem w stylu talibów burzących zabytki kultury starożytnej, który wykorzystuje wystawy sztuki jedynie jako pretekst do zbicia politycznego kapitału w oparciu o żądne krwi media i niezawisłe sądownictwo, które musi rozpatrywać wszystkie, nawet najbardziej idiotyczne donosy obywateli. Pozostaje wierzyć, że polskie prokuratury i sądy będą potrafiły zaradzić dalszym nadużyciom tego typu. Na początek trzeba uniewinnić Nieznalską (najbliższa i prawdopodobnie ostatnia rozprawa 28 kwietnia) i umorzyć postępowanie w sprawie Woźniaka.
[23.03.2002]

"Dziś malarze nie zadają sobie w ogóle pytania, czy wolno malować. Malowanie sprawia im po prostu przyjemność", twierdzi Annelie Lütgens, kuratorka wystawy "Painting Pictures", pokazywanej obecnie w Muzeum Sztuki w Wolfsburgu. A ponieważ swoje dzieła tworzą w czasach wszechobecności elektronicznych środków przekazu, tak więc pokaz 34 artystek i artystów, mistrzyń i mistrzów pędzla, kamery i taśmy filmowej z Zachodu opatrzono podtytułem "Malarstwo i media w dobie cyfrowej".

Ta wystawa, na której obejrzeć można 120 wielkich, najczęściej mniej lub bardziej przyjemnie kolorowych foto podobnych malowideł i malarskich fotografii oraz niemało multimedialnych foto malarskich instalacji, jest wynikiem trwającej trzy lata podróży, która - jak pisze Gijs van Tuyl, dyrektor Muzeum Sztuki w Wolfsburgu, we wstępie do okolicznościowego katalogu - "prowadziła nas do wielkich miast między Berlinem a Los Angeles". Trudno się więc dziwić, że przygotowana przez holenderskiego dyrektora i niemiecką kuratorkę wystawa "ma dać zachodnie ukierunkowanie, ponieważ ten rodzaj malarstwa ma swoją żyzną podściółkę głównie w wysoko rozwiniętych państwach przemysłowych z ich zaawansowanymi technologiami informacyjnymi".

Jednowymiarowa animacja komputerowa
Żyzna podściółka gwarantuje okazałe plony, gdyż zaawansowane technologie informacyjne są dla wielu artystek i artystów z rozwiniętych państw przemysłowych, czyli gównie z Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Holandii, Włoch, Kanady i Japonii źródłem ich twórczej wiedzy o świecie. Komputer coraz częściej zastępuje im szkicownik, a ich świat jest kolażem zdjęć z kolorowych magazynów, filmów, reklam, znaków firmowych; jest gigantyczną, poddaną cyfrowej obróbce i niekiedy boleśnie kolorową sieczką. Ma się wrażenie, że część artystów i artystek, zaproszonych do udziału w "Painting Pictures" cierpi na horror vacui - nawet ułamek milimetra płótna nie może pozostać pusty. Tworzą oni swoiste obrazy obrazów, monstrualne wycinki medialnej rzeczywistości, wypełnione kolorowymi obrazkami do granic wytrzymałości. Wielkie, zaprojektowane na komputerze malowidła Niemców Franza Ackermanna, Alberta Oehlena, Torbena Giehlera, Amerykanów Erika Parkera i Lari Pittmana, Angielek Sarrah Morris i Fiony Rae wglądają jak przeniesiona na płótno grafika wektorowa i wywołują oczopląs. Dziesiątki oczu spoglądają z wzorzystych fresków i malowideł Japończyka Takashi Murakami i Anglika Matthew"a Ritchie: chyba znak tego, że to właśnie oko jest ofiarą (artystów) cyfrowej ery. Oko za okiem się toczy i od patrzenia łzami broczy. Jest tego starego i nowego malarstwa w Wolfsburgu pod dostatkiem, od którego w tym przybytku głowa wprawdzie nie boli, ale czasami przemyka przez nią myśl, że to sztuka doprowadzonej do perfekcji techniki, która jest jedyną treścią tej gładkiej, płaskiej i formalnie doskonale zaprojektowanej i wykonanej sztuki. Sztuki, będącej próbą przeniesienia na płótno trójwymiarowej animacji komputerowej.

Trójwymiarowe dzieła portretowe
Zmasowany atak sztuki, będącej zwierciadłem dzisiejszego, wizualnego i medialnego świata, który, wbrew przekonaniom organizatorów wolfsburskiej wystawy, tak samo wygląda w krajach mniej i bardziej uprzemysłowionych, powoduje, że paradoksalnie w natłoku dzieł przeładowanych kolorami i znakami, najbardziej rzucają się w oczy prace skromne, na pozór bezbarwne i wykonane tradycyjnymi technikami, które nazywa się umownie "malarskimi". Trudno się oprzeć malarskim walorom niewielkich najczęściej obrazów Angielki Elisabeth Peyton, która - na podstawie gazetowych zdjęć znanych osobistości i wydarzeń, tworzy trójwymiarowe i wyraziste wizerunki ludzi, a niekiedy także i zwierząt, jakby z krwi i kości. Podobnie do swoich dzieł podchodzi jej rodak, Gary Hume, który w sposób niezwykle oszczędny, bo przy pomocy zaledwie kilku barwnych plam, maluje wrażliwe portrety. Do portrecistów młodego, nieco zagubionego w dobie (nie tylko cyfrowej) konsumpcji pokolenia zaliczyć można także Amerykanina Briana Calvina, którego malowidła przypominają bardzo Alexa Katza, choć inspiracją doń jest podobno Giotto, a także Anglika Richarda Pattersona, którego olejne wizerunki całujących się par i skąpo odzianych dziewczyn przypominają dokonania (nieobecnego na tej wystawie) Amerykanina Richarda Prince"a. Kronikarką młodej plażowo-dyskotekowej generacji z kręgów amerykańskiej klasy średniej jest także Lisa Ruyter z Nowego Yorku, której masowe sceny z życia, wypełnionego nadmiarem czasu wolnego, emanują samotnością, podobnie jak "jednostkowe" płótna Edwarda Hoppera. Swojej fascynacji innym wielkim mistrzem - Arcimboldo - nie kryje także Amerykanin Fred Tomaselli, co widać na jego roślinno-owocowych obrazkach. Gdzie nie spojrzeć: motylek, kwiatek lub grzybek, ale ogląda się to z przyjemnością. Niezwykle plastyczne są oplecione wełnianą włóczką reliefy Holendra Michaela Raedeckera, który przynajmniej w sferze koloru i zredukowanych do minimum środków wyrazu wydaje się podążać śladami Anselma Kiefera. Z kolei dziwne stwory na obrazach Amerykanki Inki Essenhigh są jakby skrzyżowaniem poetyki Salvadora Dali z fantastyką rodem z Disneylandu.

Neo Geo, manieryzm i wideo
Zgodnie z wolą jej organizatorów, wystawa "Painting Pictures" pokazać ma, czy i jak malarstwo, postrzegane dziś jako dziedzina artystycznej twórczości na styku z fotografią, reklamą, kinem i komputerem, radzi sobie ze wszechobecną dominacją wizualnych mediów. "Malowane obrazy", bez względu na to, czy tworzone są przy pomocy pędzla lub lakieru na płótnie lub ścianie, taśmy fotograficznej lub wideo, multimedialnych instalacji przestrzennych (jak "Controlling the Moonlight Maze" Luksemburczyka Michela Majerusa, zmarłego w listopadzie ubiegłego roku w wypadku samolotowym), są dowodem różnorodności tej dyscypliny sztuki, poddanej z jednej strony mniej lub bardziej cyfrowym modom naszych czasów, co nie przeszkadza jej z drugiej strony kontynuować artystycznych tradycji przy użyciu środków i technik, przez dzisiejszy świat kuratorsko-kolekcjonerski ogólnie akceptowanych. Tak więc prace, prezentowane obecnie w Wolfsburgu, zaliczyć można z grubsza do trzech kierunków: kolejnego wydania Neo Geo, nowej wersji manieryzmu i współczesnej edycji "Nowej Rzeczowości". Geometryczne, ale mimo wszystko płaskie orgie kolorystyczne Ackermanna, Ohlena i Giehlera, niezwykle malarskie "Martwe natury" na starannie skomponowanych fotografiach Amerykanki Sarrah Jones i Niemca Andreasa Gurskiego, płaskie "Martwe architektury" na obrazach Amerykanina Benjamina Edwardsa oraz "Martwe postacie" Lisy Ruyter i Briana Calvina pokazują ponadto, że pojęcie malarskości nie musi mieć żadnego związku z przypisaną do niej dyscypliną sztuki, bo - co widać na wielkich przeźroczach Jeffa Walla lub w wideo instalacjach Billa Violi - fotografia lub taśma filmowa może być bardziej malarska niż niejeden obraz pędzlem malowany. Malarskość jest więc kategorią z dziedziny teorii muzealno-kuratorskiej, widowiskowość kryterium praktyki wystawowej.

Gama plam
Wystawa "Painting Pictures" ma, jak wszystkie dotychczasowe indywidualne i zbiorowe pokazy w Muzeum Sztuki w Wolfsburgu, charakter widowiskowy. Lokomotywą widowiska na dużą, zachodnią skalę są znane nazwiska: Koons, Tillmans, Gursky, Peyton, Hume, Wall, Viola, Murakami, uzupełnione nazwiskami, co do których ma się wrażenie, że po ich pobycie na dużej ekspozycji w małym dolnosaksońskim mieście staną się w świecie, decydującym o rankingu artystycznych nazwisk, coraz bardziej znane. Warto zapamiętać przynajmniej dwa nowe nazwiska: Udomsaka Krisanamisa z Bangkoku, który z wyciętych z gazet słów tworzy obrazy, przypominające oszczędne w kolorach gobeliny oraz Ingrid Calame z Los Angeles, która plamy z ulic amerykańskich metropolii uwiecznia na płótnie i o dziwo, bynajmniej nie daje plamy. Gobeliny z gazet i gamy plam dobrze się prezentują w masie "Painting Pictures", bo sprowadzają sztukę na ziemię, czyli do ludzkich, poręcznych rozmiarów.

Monumentalny Melancholizm Neo Realny
Jakby nie dowierzając rozmiarom wystawy "Painting Pictures", Muzeum Sztuki w Wolfsburgu prezentuje obecnie równolegle do niej monumentalne widowisko z corocznego cyklu "Update". Szósta edycja pokazu dzieł, zakupionych do kolekcji muzeum, nosi pasujący do skali tego przedsięwzięcia tytuł "Monumenty melancholii" i unaocznia, że w dużej przestrzeni wystawowej można pokazać dużo dobrego. Na przykład pochodzącą z 1994 roku i składającą się z tysiąca czarno-białych zdjęć instalację "Ludzkie" Francuza Christiana Boltanskiego, ponadto kilkadziesiąt biało-czarnych zdęjć z serii "Tokio Novelle" (1995) Japończyka Noboyushi Araki"ego i 38 czarno-białych zdjęć Amerykanina Jamesa Wellinga ze smutnej serii "Wolfsburg" oraz jedną dużą (229 x 335 cm), z nieznanych powodów co roku w tym muzeum na okolicznościowej wystawie pokazywaną, podświetloną witrynę z czarno-białą fotografią "Passerby" (1996) Kanadyjczyka Jeffa Walla. Nieco barwniejsze są cztery jasne, a jednak dość ponure, bo nawiązujące do sprawców i wydarzeń Drugiej Wojny Światowej obrazy (m.in. "Himmler" z 1997/98 roku) Belga Luca Tuymansa. Jak najbardziej monumentalne wrażenie robi też mało raczej kolorowa sala, w której wisi 13 dzieł znanego Niemca Neo Raucha. Jego malowidła to szczyt "Painting Pictures": neo-real-melancholizm postsoc-global-kapitalistyczny.

© Urszula Usakowska-Wolff, http://www.usakowska-wolff.com/ [16.03.2003]

Painting Pictures: Malerei und Medien im digitalen Zeitalter
Kunstmuseum Wolfsburg, 01.03.2003 - 29.06.2003
Kuratorzy: Annelie Lütgens, Gijs van Tuyl
Uczestnicy: Franz Ackermann (*1963), Doug Aitken (*1968), Ingrid Calame (*1965), Brian Calvin (*1969), Benjamin Edwards (*1970), Inka Essenhigh (*1969), Torben Giehler (*1973), Andreas Gursky (*1955), Eberhard Havekost (*1967), Gary Hume (*1962), Sarah Jones (*1959), Jeff Koons (*1955), Udomsak Krisanamis (*1966), Michel Majerus (*1967 † 6.11.2002), Sarah Morris (*1967), Takashi Murakami (*1962), Albert Oehlen (*1954), Laura Owens (* 1970), Erik Parker (*1968), Richard Patterson (*1963), Elizabeth Peyton (*1965), Lari Pittman (*1952), Monique Prieto (*1962), Fiona Rae (*1963), Michael Raedecker (*1963), David Reed (*1946), Matthew Ritchie (*1964), Lisa Ruyter (*1968), Thomas Scheibitz (*1968), Wolfgang Tillmans (*1968), Fred Tomaselli (*1956), Bill Viola (*1951), Massimo Vitali (*1944), Jeff Wall (*1946)
http://www.kunstmuseum-wolfsburg.de/

Monumente der Melancholie: Update #6
Kunstmuseum Wolfsburg, 01.03. - 01.06.2003
Uczestnicy: Nobuyoshi Araki (*1940), Christian Boltanski (*1944), Neo Rauch (*1960), Luc Tuymans (*1958), Jeff Wall (*1946), James Welling (*1951)

XVIII-wieczna puszka Pandory
Na swą wystawę w Gasworks Gallery w Londynie, Goshka Macuga skonstruowała kopię słynnego "Picture Room" z muzeum Sir Johna Soane'a znajdującego się w londyńskim Lincoln Inn's Fields. Przy współpracy z architektami z Pengutec, artystce udało się odtworzyć wnętrze w dużym stopniu przypominające zmyślną salę "Picture Room". Skrywa ona rozmaite historyczne dzieła sztuki za warstwami ruchomych tablic, otwierających się by odkryć przed widzem jeszcze więcej. Oryginalny "Picture Room" to coś w rodzaju puszki Pandory, gdzie Soane - uznany neoklasyczny architekt z XVIII wieku - przechowywał swoją kolekcje dzieł, zawierającą szkice rzymskich ruin autorstwa Piranesi"ego, plany architektoniczne własnych realizacji oraz popularną satyryczną serię moralizatorskich scenek Williama Hogarth"a - "The Rakes Progress".
Soane Museum cieszy się ostatnimi czasy ogromnym powodzeniem wśród artystów i kuratorów. W 2000 roku Hans Ulrich Obrist zaprezentował tam swą wystawę "Retrace Your Steps: Remember Tomorrow" - była to swoista kontynuacja 'Chambre d"Amis' Jana Hoeta z roku 1968 stworzonej dla Ghent Museum Van Hedandaagse Kunst, której założeniem było zaproszenie 50 artystów do pracy w prywatnych mieszkaniach na terenie całego miasta.

200 dziwacznych luster
Obrist był pierwszym ze współczesnych, który zrewidował kolekcję, zapraszając artystów by wprowadzili zmiany w owej specyficznej przestrzeni - zamienionej uprzednio przez Soana w muzeum i służącej do przechowywania jego zbiorów malarstwa, modeli architektonicznych, książek, prac w kamieniu i sztuki Egipskiej. Rzeczone muzeum pojawiło się również w filmie Isaaca Juliena "Vagabondia" wyświetlanym podczas konkursu Turner Prize w 2001 roku. Wykorzystując specyfikę wystroju budynku, Julien nakręcił mityczny dramat kostiumowy. Pracę, która nawiązywała do kreolskich korzeni jego przodków i wspomnień niewolników, umieścił w domowych wnętrzach klasy uprzywilejowanej.
Muzeum pozostaje źródłem fascynacji zarówno dla artystów jak i dla kuratorów. Wszystko dzięki specyficznemu klimatowi wnętrz i ich pomysłowej aranżacji. Choć muzeum zostało odrestaurowane w roku 1988 z zachowaniem wszystkich niezwykłych dodatków architektonicznych autorstwa samego Soane'a (np. dwieście dziwacznych luster rozmieszczonych w budynku, zniekształcających i powiększających przestrzeń), ani nie wygląda ono, ani też nie sprawia wrażenia typowej kolekcji XVIII-wiecznego filantropa. Zamiast tego, zbiory uzyskały miano rekwizytów, które wydają się być zawieszone w czasie i przestrzeni. W całej sytuacji ważną rolę odgrywają teatralni do przesady pracownicy muzealni, prowadzący odwiedzających przez labirynt pokoi i podziemnych komnat. Owa specyficzna atmosfera na którą składają się wspomniane elementy tłumaczy do pewnego stopnia decyzję Goshki Macugi przeniesienia i odtworzenia "Picture Room" Soane'a w Gasworks Gallery.

Góry lodowe, jaskinie, chata i drzewo
W swych poprzednich realizacjach, zapraszając artystów do pracy w przestrzeniach przez nią stworzonych, Macuga poddawała w wątpliwość kwestie artystycznej autonomii, pojęcia autorstwa i związków pomiędzy artystą a kuratorem. W przeszłości jej prace przyjmowały formę rozpoznawalnych, pospolitych form jak góry lodowe, igloo czy jaskinie. Wszystkie one sprawiały też wrażenie wyjętych z filmów animowanych, dzięki tanim materiałom stosowanym przez Macugę. Te bajkowe struktury podkreślają i parodiują zarazem dylematy kuratorów i instytucji biorących udział w procesie powstawania wystaw.
Wystawa artystki w Galerii Fundacji Foksal w październiku 2002, była świadectwem, iż Macuga wykształciła bardziej zdecydowane podejście do twórców współpracujących przy jej projektach. Wyznaczyła ona bowiem określone 'granice doznań' związanych z ich pracami. 'Chata'- to stylizowane na ludowo wnętrze tradycyjnej chaty. Przy użyciu naiwnej perspektywy przypominającej malarstwo średniowieczne, teatralna przestrzeń pozostałych realizacji zredukowana została do dwuwymiarowej sceny. W tym przypadku, prace pozostałych artystów stały się niemal rekwizytami i wtłoczone zostały w ramy realizacji artystki.
Druga z prac na wystawie - 'Drzewo' Pawła Althamera, stanowiło pytanie o możliwość istnienia współczesnej 'wunderkammer' - łączącej zbiór prac artystycznych z tradycyjnym mitem sielanki. Praca owa stanowiła magiczny i wrażliwy portret wspólnej rodzinnej pracy; sztuka przy artyście - członkowie rodziny Pawła Althamera w oddzielnych wnękach wyrzeźbionych w dębowym pniu. Obydwie wspomniane prace czerpią z wzorca 'gabinetu osobliwości' - konstrukcji umożliwiającej artyście określenie nie tylko kolejności zwiedzania, ale i warunków, w których doświadczać będziemy jego pracy jako całości. Robiąc to, artysta uświadamia nam jaką się ma ekspozycja oraz wskazuje na jej szczególny charakter jako osobistej kolekcji. Nie jest zatem niespodzianką, iż John Soane Museum stanowi dla artystki tak silny obiekt zainteresowania.

Sztuka i widz pod kontrolą
W Gasworks Gallery Goshka Macuga stworzyła swoisty meta-świat w którym prace wykonane przez innych twórców stają się częścią kolekcji całkowicie zaprojektowanej przez artystkę. Właściwa przestrzeń galerii została wykorzystana do umieszczenia w niej samowystarczalnej drewnianej konstrukcji, po wejściu do której zwiedzający wciągany jest momentalnie w skomplikowaną sieć kontroli i siły. Pracownik galerii, którego zadaniem jest otwieranie i zamykanie kolejnych paneli i ukazywanie naszym oczom kolejnych prac, kontroluje zarazem czas jakim dysponujemy by je obejrzeć. Dla widza jest to nie tylko frustrujące doświadczenie. Wzmaga ono także świadomość władzy artysty jako tego, który układa kolekcję i decyduje o tym, jak wygląda obraz związanej z Londynem współczesnej wizji sztuki.

Pokurczone twarze pigmejów
Wydaje się, iż artyści byli bardzo ostrożni jeśli idzie o umieszczanie ich prac w zamkniętej instalacji Macugi. Pociąga to za sobą wpisanie ich realizacji w gotową narrację. Jednak - jak widać na przykładzie "Picture Room" - miedzy tymi pracami może pojawiać się zadziwiająco wiele subtelnych asocjacji. Staje się to szczególnie widoczne jeśli znamy oryginalne rozmieszczenie dzieł w Soane Museum. W "Picture Room" z Gasworks Gallery na niewielkiej dolnej półce po wschodniej stronie, dostrzec można kolekcje malutkich głów. Są to wykonane ze skórzanych rękawic i końskiego włosia prace Francisa Upritcharda. Wyglądają jak pokurczone twarze Pigmejów i stanowią nawiązanie do fascynacji Soana maskami pośmiertnymi i rzeźbionymi partiami ciała, które wciąż znaleźć można w piwnicach Muzeum. Na północnym panelu widać kolekcje grafik Hogarth'a będącą cytatem z właściwej ekspozycji Soane Museum.
Skrzydła paneli otwierają się, ukazując serie subtelnie malowanych portretów głów. Bezcielesne policyjne ujęcia Corneliusa Quabecka przedstawiają wyraz twarzy i charakterystyczne cechy upadłych typów; to pijacy, prostytutki i hazardziści z serii "The Rakes Progress" Hogarth'a. Oto otwierają się ostatnie skrzydła odsłaniając dramatyczną przestrzeń, w której Macuga umieściła rzeźby, obrazy i rysunki tworząc tym samym lustrzane odbicie ekspozycji z Soane Museum. Spoglądając w głąb, dostrzec można nawiązanie do obsesji jaką Soane miał na punkcie architektonicznych ruin Piranesi'ego - to prace Sadie Murdoch, przedstawiającej widzom kruszejące modele w miniaturze.

Zuchwałe marzenia
Na centralnym miejscu znajduje się fotografia Rezy Arameshi ukazująca przewrotną zmianę zachodzącą w domowym wnętrzu. Oto zuchwały chłopczyk szczerzy zęby w uśmiechu, podczas gdy paru mężczyzn, w wymyślnych i drogich strojach, leży rozrzuconych po pokoju jakby padli ofiarą jakiegoś przedziwnego nieszczęścia. Obejmując we władanie uwagę fotografa, młody bohater zręcznie odwraca typowe relacje siły pomiędzy chłopcami a mężczyznami. Pokazuje tym samym jak otaczający go świat kontroli i autorytetu legł w gruzach. Wątpliwe jest by fotografia Arameshi przypadła do gustu Sir Johnowi Soane, jednak poprzez fakt umieszczenia jej w centralnym miejscu sali, a zatem i swojej pracy, Goshka Macuga zdradza swą fascynację wyzwaniem rzuconym przez małego chłopca. "Picture Room" jest jej własną realizacją wymarzonej kolekcji; inspirowaną brakiem umiaru i modą tego wieku.
Jo Stella-Sawicka
Tłum. Krzysztof Kościuczuk
[16.03.2003]

PRAKTYKA WIDZENIA I POLITYKA OBRAZÓW

Czasem sztukę trzeba wymyślać zupełnie od nowa, od samego początku. Od rozglądania się dookoła, rozmawiania ze znajomymi i słuchania muzyki. Cała historia krakowskiej Grupy Ładnie (z czasem Słynnej Grupy Ładnie) jest właściwie historią towarzyską, ale w cieniu wesołych imprez plenerowych i klubowych, szybko rozwijała się również sztuka. Najpierw proste obrazy, rysunki, grafiki i komiksy przedstawiające sceny i rekwizyty studenckiego życia w Krakowie, z czasem prace zaskakująco głęboko i wnikliwie sięgające w rzeczywistość społeczną, poszukujące w niej właściwego miejsca i funkcji dla sztuki.

Sztuka 24 godziny na dobę
Wiosną 1998 roku Rafał Bujnowski uruchomił Galerię Otwartą. Przestrzeń wystawową stanowiły trzy billboardy w śródmieściu Krakowa, na których można było oglądać sztukę za darmo przez 24 godziny na dobę (a czasem można było nawet wziąć sobie kawałek sztuki gratis). Autorami pierwszych wystaw w Galerii Otwartej byli ówcześni członkowie Grupy Ładnie - obok Bujnowskiego, Marcin Maciejowski, Wilhelm Sasnal (wówczas jeszcze studenci krakowskiej ASP) i Marek Firek - spiritus movens grupy, wykładowca na Politechnice Krakowskiej, gdzie wcześniej Rafał, Marcin i Wilhelm studiowali architekturę (piątym członkiem grupy był "naturszczyk" Józef Tomczyk zwany Kurosawą dorabiający jako model na ASP i Politechnice). Galeria Otwarta była pierwszym miejscem wystawowym ładnowców, ważna była jednak przede wszystkim sama decyzja, by robić sztukę w otwartej przestrzeni miejskiej, sztukę, która będzie uczestniczyć w życiu ulicy, miasta, lokalnej społeczności. Na billboardach pojawiały się więc zarówno prace nawiązujące do najbliższego otoczenia i codziennych spraw, jak i szczególnych wydarzeń, np. wizyty papieża w Krakowie, wyborów samorządowych (akcja "Łamanie ciszy wyborczej"), a w końcu także do samego medium jakim jest billboard - np. Bujnowski malował na nich reklamy własnych obrazów. Ważne było również to, że Galeria Otwarta (zamknięta przez Rafała w 2001 roku), stanowiła wyłom w komercyjnym systemie obrotu wizerunkami - sztuka pojawiała się w miejscu zarezerwowanym normalnie dla reklam. Z ekonomicznego punktu widzenia dochodziło więc do marnotrawstwa - powierzchnię zajmowaną przez galerię można byłoby przecież sprzedać, ale jeszcze bardziej doniosły był fakt, że prace artystów pokazywane na billboardach przełamywały monopol komercyjnych obrazów. Pokazywały przechodniom, że istnieje intelektualna, wizualna i ekonomiczna alternatywa.

Obrazów tworzyć nie trzeba, one są
Pierwszy pokaz Sasnala w Galerii Otwartej nosił tytuł "Wystawa publiczno-prywatna" i był kolażem różnych - publicznych i prywatnych - tekstów i kserowanych fotografii. Faktycznie, wraz z założeniem Galerii Otwartej sztuka ładnowców przestała być tylko prywatna, stała się także wrażliwa na sprawy publiczne. I chociaż nigdy nie powstały żadne poważne teksty programowe, w praktyce hasło sztuki "publiczno-prywatnej" dobrze pasuje do specyfiki działań Bujnowskiego, Maciejowskiego i Sasnala. Ich sztuka dość szybko przerosła zabawową atmosferę działań Grupy Ładnie i równie szybko okazało się, że oprócz mniej lub bardziej powierzchownych podobieństw, każdy z nich ma coś całkowicie oryginalnego do przekazania. Z rzeczy istotnych zaś, to co wspólne, to szczególny rodzaj spostrzegawczości, sięgający nie tylko powierzchni otaczających nas wizerunków i obrazów lecz również wnikający w ich strukturę i znaczenie społeczne. To co uprawiają można by określić mianem praktyki widzenia: chodzi o to, co widzimy na co dzień, jak widzimy, a także co (i kto) kryje się za przekazywanymi nam obrazami (fotograficznymi, telewizyjnymi, filmowymi). Cała trójka - Bujnowski, Maciejowski i Sasnal - świadomie zrezygnowała z wytwarzania nowych wizerunków. Ich prace dotyczą obrazów, które już wokół nas istnieją.

Obraz w skali społecznej
Najbardziej dobitnie postawił tę sprawę Rafał. W swoich seriach obrazów imitujących przedmioty i materiały budowlane - cegły, deski, kasety wideo itp. - oczyścił malarstwo z płaskiego wizerunku na rzecz trójwymiarowej iluzji przedmiotu użytkowego. Taki zabieg niesie z sobą wiele atrakcyjnych możliwości. Można patrzeć na obrazy Bujnowskiego jak na abstrakcyjne płótna, dzieła sztuki nowoczesnej, które nagle nabrały sensu - rudy monochrom nie jest już tylko monochromrem, jest również cegłą; można widzieć w tych pracach próbę wyrwania sztuki ze spirali spekulacji wizerunkami - obrazy Rafała oferują ograniczony zakres motywów powtórzonych w wielu niemal identycznych egzemplarzach, są w ostentacyjny sposób pozbawione spektakularności (deska, okno, tablica) i na pierwszy rzut oka w ogóle nie przypominają obrazów. Chodzi więc o tego typu obrazy, takie wizerunki, które nie będą wywoływać niezdrowych emocji (wizualnych sensacji, wstrząsów lub fajerwerków, które łatwo mogą się stać przedmiotem manipulacji i spekulacji). Będą za to pełnić konkretną funkcję, wniosą dodatnią wartość społeczną. Takim rozwiązaniem były przeprowadzone przez Rafała w 2001 roku akcje renowacyjne - odmalowanie elewacji Bunkra Sztuki w Krakowie, Centrum Sztuki Inner Spaces w Poznaniu i okien w Galerii Arsenał w Białymstoku. Pomalowana na zaakceptowany przez konserwatora zabytków kolor elewacja Bunkra Sztuki jest abstrakcyjnym, monochromatycznym obrazem malarskim, stworzonym przez artystę, który jest zarazem robotnikiem wykonującym konkretną pracę remontową i ulepszającym nasze wizualne otoczenie. Można więc powiedzieć, że taki obraz - zgodnie z intencją artysty - emanuje dobrem.

Tzw. "zwyczajne życie"
Marcin Maciejowski daleki jest od konceptualnej dyscypliny Bujnowskiego, a jego zaawansowany, charakterystyczny sposób malowania, wręcz "własny styl", sugeruje, że mamy tu do czynienia z konwencjonalną praktyką malarską polegającą na wytwarzaniu realistycznych, figuratywnych obrazów. W istocie jednak również Marcin prowadzi subtelną grę z obrazami i wizerunkami dystrybuowanymi przez media. Źródłem ikonograficznym większości jego obrazów są wycinki z popularnej prasy i magazynów zbierane przez malarza w grubych brulionach. Na obrazach odtwarzane są one bardzo wiernie, często również z zachowaniem tekstu towarzyszącego fotografii. Wyolbrzymione do postaci dzieł malarskich scenki gazetowe nabierają patosu i uderzają swoją sztucznością. Warto zwrócić tu uwagę na pewien istotny niuans. Szereg zdjęć, których "używa" Maciejowski, to nie fotografie dokumentalne czy reporterskie sensu stricte lecz wizerunki specjalnie pozowane - ustawiane przez fotoreporterów, kadrowane przez fotoedytorów lub po prostu kupowane w agencjach fotograficznych jako gotowe, anonimowe ilustracje do tekstów o najróżniejszych "sprawach życiowych". To zupełnie jasne, że Marcin przedstawia swoimi tzw. "realistycznymi" obrazami świat nie tak jak on wygląda, lecz tak jak się nam sugeruje, iż wygląda. Jego tematem jest siła wizerunków, którym wygodnie jest ulec ponieważ oferują uproszczony, bardziej przejrzysty obraz świata, podzielony na dobro i zło, szczęście i nieszczęście, dramat i euforię, wielkich idoli i tzw. "zwyczajnych ludzi" bez większych perspektyw. Zarazem wizerunki te - swoiste wizualne slogany - dotykają autentycznych problemów społecznych, wzrostu przestępczości i bezrobocia. Wymowa towarzyszących im haseł jest dramatyczna: "Jak tu teraz żyć?" To zapytanie powtórzone przez Maciejowskiego na billboardzie przedstawiającym rodzinę bezrobotnych, jest nie tylko pytaniem o kondycję państwa i społeczeństwa, lecz również pytaniem o bardziej adekwatny obraz rzeczywistości, zarówno w kontekście manipulacji dokonywanych przez media jak i symulacji kreowanych przez reklamę.

Kiedy rodzą się emocje
W istocie, sprawa wizerunków, obrazów rzeczywistości jest sprawą publiczną i polityczną. Wizerunkami się manipuluje i handluje, kupuje dla nich miejsce w przestrzeni publicznej, lub przeciwnie, ukrywa przed opinią publiczną - dla celów politycznych lub komercyjnych. Praktyka malarska i artystyczna, która też polega na operowaniu wizerunkami wymaga więc szczególnego zmysłu krytycznego, umiejętności znalezienia się w tej sytuacji.
Wilhelm Sasnal ma niecodzienną umiejętność trafiania we właściwe miejsce i właściwy moment. Jego prace dotyczą emocji społecznych. Po pierwsze, poszukuje i dotyka tych właśnie spraw, które grają, lub którymi gra się na naszych emocjach. Od muzyki punkowej, przez wypadki samochodowe, uwodzący głos radiowej prezenterki, sympatię do anarchizmu, opuszczoną budowę elektrowni atomowej w Żarnowcu po katastrofę "Kurska", Jedwabne, holocaust i komiks "Maus". Tworzy się z tego intrygująco-szokująca mieszanka, dająca dobry pogląd o niezrównoważeniu emocjonalnym naszej cywilizacji. Po drugie, Sasnal zajmuje się kondycją wizerunków, którymi jesteśmy otoczeni, i które stymulują owe emocje. Obrazy są wyrywkowe, czasem niewyraźne, lub zgoła abstrakcyjne, tak jak wizerunek niewielkiego metalowego przedmiotu, który spowodował katastrofę Concorde'a. Obrazy Sasnala, w przeciwieństwie do tych, które są przedmiotem obrotu w agencjach fotograficznych i stacjach telewizyjnych, starają się eksponować niekonkretność, niepełność, niejasność, niewyraźność. Skupiają się właśnie na tych momentach, które domagają się komentarza, które ukazują niedoskonałość rozbudowanego aparatu wojerystycznego, jakim dysponuje nasza cywilizacja. Owe nie dość czytelne obrazy stanowią swoistą przyjemność dla wyobraźni, a zarazem ukazują moment utraty panowania nad obrazem, kiedy chciałoby się, ale niewiele już można zobaczyć. Można wtedy co najwyżej uwierzyć na słowo. Wówczas też rodzą się emocje. Jak wiele może znaczyć abstrakcyjna biała plama na błękitnym tle? Czy jest atrakcyjna? Czy to "ładny" obraz? "Piękne" zdjęcie? Tymczasem, ta biała plama układa się w znajomy kształt, to chmura dymu powstała wskutek wybuchu promu kosmicznego "Challenger". Trochę prowokacyjnie Wilhelm miesza emocje estetyczne z egzystencjalnymi. Ale daje też do myślenia w jaki sposób za pomocą wizerunków - fotograficznych i malarskich, które są tworami z natury estetycznymi - oswajamy się z rzeczywistością. My stoimy przed obrazem, a tuż za naszymi plecami ustawia się pytanie o pamięć i tożsamość, którą formują właśnie obrazy. Pytanie "czy to jest również twój obraz" pojawia się w podtekście bardzo wielu obrazów Sasnala. Spośród całej trójki do niego najbardziej przystaje określenie "malarz swojego pokolenia".

Prawda?
Zaangażowanie w rzeczywistość społeczną rozgrywa się u Bujnowskiego, Maciejowskiego i Sasnala na kilku płaszczyznach. Po pierwsze przez sam wybór motywów, tematów i wizerunków, po drugie - o czym była wyżej mowa - poprzez analizowanie statusu oraz sensu wizerunków i obrazów w czasach medialnego szoku wizualnego, a po trzecie, dobrym duchem ich sztuki pozostało to, co u samego początku łączyło cała trójkę - eksploracja zwyczajności, prywatności i swojego najbliższego otoczenia. Wilhelm maluje swoją żonę Ankę i różnych znajomych, a Rafał portretuje domy w rodzinnych Graboszycach i przemalowuje fotografie z albumu rodzinnego. I chociaż obrazy te - tak w formie jak i treści - odległe są już od prac z heroicznego, pop-banalistycznego okresu Grupy Ładnie, zachowują szczęśliwie ów podstawowy pierwiastek niezapośredniczonej prawdy, co zresztą brzmi dziś wręcz nieprawdopodobnie.

"Zygotic acceleration biogenetic de-sublimated libidinal model" (detal)

Jake & Dinos Chapman: Z cyklu "Gigantic Fun", 2000, grafika na papierze, 24,5 x 34,5 cm, The Saatchi Collection, London. Foto Steve White

Torturują, mordują, kopulują
W zrozumieniu braci Chapmanów życie ludzkie jest bipolarne: toczy się na styku natury i kultury. Przejawem natury jest libido i mordercze instynkty, kultura manifestuje się poprzez znak. Najbardziej złowieszczym znakiem dwudziestego wieku, uosobieniem wszelkiego zła, jest, jak wiadomo, swastyka, pierwotny symbol słońca, czyli życia, który dzięki ideologii nazistowskiej zamienił się w symbol masowej zagłady, śmierci na przemysłową skalę. Jake i Dinos Chapmanowie chętnie więc posługują się swastyką, bo przypuszczać można, że każdy odbiorca ich sztuki natychmiast zrozumie, że personifikuje ona zło. Ich najbardziej monumentalną instalacją jest "Piekło" ("Hell"), składające się z dziewięciu szklanych witryn, ustawionych w kształcie swastyki. Zaludnia je pięć tysięcy figurek z włókna szklanego, przypominających dawne ołowiane żołnierzyki. "Piekło" Chapmanów jest wyrazem historii ludzkości w dziewięciu odsłonach, gigantycznym obozem koncentracyjnym, w którym esesmani ze swastykami na rękawach walczą z nagimi szkieletami, więźniami obojga płci lub ulubionymi przez brytyjskich braci mutantami. Jednak granice między ofiarami i sprawcami są płynne: w sprzyjających okolicznościach ofiary zamieniają się w katów a kaci w ofiary, i nigdy ani jednych ani drugich nie zabraknie, bo kiedy nie torturują i nie mordują, to chętnie kopulują. Zaś piekielną salę w Düsseldorfie zdobią trzy flagi, przypominające te, na których w przeszłości umieszczane były nazistowskie swastyki, jednak tym razem widać na nich symbol "Smiley" pod tytułem "California über alles". W sprzyjających okolicznościach i ten znak krainy uśmiechu może zamienić się w padół łez.

Frytki dla Afryki
Symbolem naszym globalnych czasów jest Mc Donald's, oferujący konsumentom zunifikowaną siekankę w zunifikowanym opakowaniu. Przedmiotem najnowszych prac Jake i Dinosa Chapmanów jest więc amerykański koncern Fast Food, który dotarł do najodleglejszych zakątków naszego globalizującego się świata. Najbardziej zaskakującym dziełem ich düsseldorfskiej retrospektywy jest ciemna sala, z której wyłaniają się maski, totemy i fetysze, znane z pokazów tak popularnej ostatnio autentycznej i oryginalnej, bo plemiennej sztuki afrykańskiej. Na pierwszy rzut oka nie ma się wątpliwości, że i bracia Chapmani, dzięki sukcesom finansowym, odniesionym dzięki płciowym inaczej mutantom i piekielnie zminiaturyzowanym esesmanom, zasilili szeregi kolekcjonerów modnej sztuki afrykańskiej. Sugeruje to także tytuł "Works from the Chapman Family Collection" ("Prace z rodzinnej kolekcji Chapmanów"). Pierwsze wątpliwości co do autentyczności tej rodzinnej kolekcji budzą się dopiero na widok symboli, w plemiennej sztuce afrykańskiej dotychczas raczej nie spotykanych: afrykańskie figurki zdobi gdzieniegdzie znane logo MC Donald’sa i charakterystyczna torebka z frytkami... Afrykańska kolekcja jest także dziełem czterech rąk braci Chapmanów, którzy w ten (naprawdę mistrzowski sposób) pokazują, że wszystko można podrobić i że podróbka niczym nie różni się od oryginału. W świecie reprodukcji nie ma granicy między reprodukcją a oryginałem, bo każdy oryginał może być bez końca powielany, więc przestaje być oryginałem.

Jake & Dinos Chapman: Z cyklu "Disasters of War", 2001, grafika na papierze, 24,5 x 34,5 cm. Foto The Artists

Istnienie i trawienie
Jake i Dinos Chapman mają solidne i wszechstronne wykształcenie akademickie. Dobrze malują i rysują, w grafikach posługują się dość dziś niemodną techniką suchej igły i bardzo sprawnie modelują. Są bowiem, zgodnie z własnymi zapewnieniami, kontynuatorami dzieł Boscha i Goyi, wśród których gdzieniegdzie dostrzec można okruchy Bellmera. Młodzi brytyjscy klasycy czują się bowiem powołani do tego, aby starych klasyków ożywić na nowo, czyli ubrać ich w formę, skrojoną na miarę i potrzeby naszych - łaknących masowej medialnej grozy - czasów. Piekielne obrazy Boscha, okrucieństwa wojny Goyi, okaleczone lalki Bellmera, wizerunki domowych kotków, zamienionych dzięki odpowiednim zabiegom artystycznym w groźne monstra, to wszystko można bezpiecznie i radośnie i bez ryzyka konsumować. Konsumpcja i gigantyczna zabawa, ów "Gigantic Fun", sprawiają coraz więcej przyjemności. Nie bez powodu ubiegłoroczny cykl 23 grafik braci Chapmanów nosi tytuł: "Jeśli jesz mięso, straw je". Nawet, jeżeli nie wiesz, że to ty właśnie jesteś tym mięsem, to i tak zostaniesz strawiony.
Urszula Usakowska-Wolff (http://www.usakowska-wolff.com) [23.02.2003]

Jake & Dinos Chapman
ENJOY MORE
Kuratorzy: Barbara Til, Sue-an van der Zijpp
01.02. - 04.05.2003
Stiftung museum kunst palast
Ehrenhof 4-5
40479 Dűsseldorf
http://www.museum-kunst-palast.de

Katalog
ENJOY MORE
120 str., po angielsku, niemiecku i holendersku
Verlag der Buchhandlung Walther König, Köln
ISBN 3-88375-611-3
Cena 38 Euro

NAN GOLDIN W WARSZAWIE

Pisałem już nieco w "Rastrze" na temat projektu co2mailing.art. To bardziej zabawa niż poważne przedsięwzięcie artystyczne (przypomnę, że akcja polega na tworzeniu prac w formie załącznika do e-maila przez wybranych artystów i rozsyłanie ich do subskrybentów 2 razy w miesiącu), co nie zmienia faktu, że zaangażowała się w niego całkiem spora grupka artystów z różnych stron świata. Projekt rozpoczął 13 stycznia brazylijski zasłużony pop-artowiec Antonio Claudio Carlvaho, po nim pokazaliśmy mikro-podróżniczą pracę Anglika Simona Faithfula (jednego z założycieli konsorcjum artystycznego The Centre of Attention w Londynie) teraz przyszedł czas na śląskiego designera Tomka Bierkowskiego, któremu od wielu miesięcy nosił w sobie pomysł na radykalny plakat e-mailowy.
Tak jak pisałem w tekście zapraszającym do udziału w serii, jest ona pomyślana jako "bezgotówkowa, międzynarodowa wymiana wrażeń artystycznych", jedynym ograniczeniem jakie postawiliśmy artystom były rozmiary pracy, nie mogła ona przekraczać 120 kb. Nawet przez chwilę nie przeszło nam przez głowę, ze te 120 kb mogą wywołać taki ferment wśród naszej rosnącej stale grupy subskrybentów. Ostatnia praca: "lekcja.jpg" Bierkowskiego wzbudziła jednak tak ostry oddźwięk i niezrozumienie, że zdecydowaliśmy się zareagować. Były osoby, które zdecydowały się wycofać z subskrypcji art-e-mailii, wiele osób poczuło się zaszokowanych, rozwścieczonych lub obrażonych. 100 kilobajtów wystarczyło. Był to prawdziwy kij wepchnięty w internetowe mrowisko. Dlaczego? Otóż w jednej pracy pojawiły się na raz dwa symbole: Matka Boska i gwiazda Dawida. Dla wielu osób było to aż nadto...

Bierkowski zeznaje
Ale po kolei: kim jest Tomasz Bierkowski, który został zaproszony do wzięcia udziału w cyklu? Młodym utalentowanym designerem, grafikiem, wykładowcą na ASP w Katowicach (komunikacja wizualna), kontynuatorem najlepszych tradycji śląskiego plakatu i zdobywcą licznych nagród za swe osiągnięcia (patrz: ostatni numer czasopisma "2+3D"). Nie jest człowiekiem znikąd, nieświadomym narzędzia i języka graficznego. Wie w jaki sposób komunikować się z widzem, wie także jak dokuczyć jego nawykom i przyzwyczajeniom. Tomek zdecydował się zabrać głos w sprawie swojej prac, mając nadzieję, że przybliżenie jego intencji ukróci dyskusję na temat, w opinii niektórych odbiorców, bezmyślnego zamachu na narodowe świętości. Bierkowski opowiada: "lekcja.jpg" to - wbrew pozorom - nie paradoks lecz truizm wyrażony za pomocą dwóch, zdawałoby się, skrajnie rożnych lecz powszechnie obecnych w naszym otoczeniu symboli. Ikona Matki Boskiej Częstochowskiej w formie reprodukcji masowo występuje w kościołach i w większości polskich domów, gdzie często pełni rolę ołtarza, symbolizuje boska obecność i opiekuńczość. Równie "popularny" w naszym kraju jest Magen Dawid (potocznie gwiazda Dawida), używany w znaczeniu pejoratywnym, będący wyrazem fobii i antysemityzmu, ale również będący inwektywą zawarta w skrótowej formie znaku graficznego. Wydaje mi się, iż forma graficzna "lekcji.jpg" opierająca się na prostym, wręcz banalnym kontraście dodatkowo potęguje jej odbiór; z jednej strony mamy kunsztownie wykonaną XV-wieczna ikonę, z drugiej zaś ekspresyjną i określającą tożsamość gwiazdę Dawida mogąca się kojarzyć przeciętnemu człowiekowi np. z "kryształową nocą". Równocześnie dzięki subskrypcji internetowej moja praca bezpośrednio, w sposób nachalny trafia do domu odbiorcy. Niczego od siebie nie dodałem, pokazałem jedynie, ze król jest nagi używając do tego celu stereotypowe postrzeganie i rozumienie znaków nie tyle religijnych, co tez kulturowych. Chciałbym, aby art.mailowa "lekcja.jpg" stała się - przynajmniej dla niektórych - lekcją pokory i dociekania prawdy. Amen (hebr. "prawdziwy", "wierny")"

W prostactwie siła
To tyle jeśli chodzi o wypowiedź Tomka. Jako że pracę Bierkowskiego osobiście zaakceptowałem i wybrałem (Tomek stworzył "lekcję" z myślą o plakacie, zaproponowałem mu wytestowanie odbioru pracy za pomocą naszej serii e-mailowej), więc czuje się zobowiązany dodać także swój komentarz. Odezwały się głosy o prostactwie tej pracy. Zgadzam się w zupełności - ta "Lekcja" jest prostacka, bo taka ma być i jako taka najlepiej spełnia zadanie "natychmiastowej dawki informacji" jaką jest art-e-mail. Ma być toporna, surowa, impertynencka. Ma być w swoim prostactwie prawdziwa, bo dotyczy przecież wyobrażenia najsłynniejszej ż y d o w s k i e j matki z dzieckiem. Podoba mi się kompletny brak taryfy ulgowej jaką przyjął Bierkowski mówiąc o tolerancji w Polsce. Praca ta wpisuje się także w zabawny sposób w śląski kontekst regionalny. Po pierwsze: istnieje tu bardzo silna tradycja plakatu (chyba wszyscy zainteresowani sztuką znają praca takich projektantów starszego pokolenia jak Kliś czy Kalarus), podtrzymywana przez monopolistyczne praktyki katowickiego BWA i część grona pedagogicznego tutejszego ASP. Plakat śląski zawsze był na wysokim poziomie, jednak ostatnimi laty twórczość tutejszych klasyków wpadła na manowce powtórzeń, pretensjonalnej maniery i sztucznego lokalnego gwiazdorstwa. Do głosu dochodzą jednak coraz mocniej młodsi projektanci, którzy swe pomysły realizują są w sposób mniej egzaltowany, prostszy, czytelniejszy i całe wieki nowocześniejszy. Myślę tu o Ksawerym Kaliskim, Justynie i Wojtku Kucharczyku, Ani Nałęckiej czy właśnie o Tomku Bierkowskim, którego działania leżą często na styku designu i działań konceptualnych (np. edycja "kalendarza na długie lata" bez cyfr).

Śląskie Supermadonny
Po drugie: artyści śląscy uwielbiają symbolikę religijną - nie czas i miejsce na rzeczową analizę, ale fakt jest faktem, że wiele sprytnie zawoalowanych herezji udało się tu przemycić jako dzieła prawie, że sakralne, ku uciesze wszystkich zainteresowanych. Najbardziej spektakularny przykład to malarstwo ucznia Dudy-Gracza - Jerzego Naliwajko, który np. sportretował matkę boską jako lalkę Barbie. Najciekawszą pracą z nurtu "maryjnego" na Śląsku był jednak cykl grafik komputerowych Jarosława Skutnika. Pokazał on kilkadziesiąt małych obrazków z przeróżnymi polskimi Madonnami. Ostrogórska, Częstochowska, Piekarska, Kochawińska etc... Za pomocą prostych zabiegów komputerowych artysta wyciągał "średnią" z tych wszystkich ikon (rozstaw oczu, wielkość ust, kolor cery etc.) aż w końcu otrzymał obraz prawdziwej Supermadonny - Supermatki wszystkich Polaków! Oburzonych komentatorów nie było, ale wynika to chyba z faktu że galerię ASP w katowickim Górnośląskim Centrum Kultury gdzie pokazano wystawę nie sposób jest znaleźć przypadkiem. Inaczej sprawy miały się z pracą Tomka Bierkowskiego, która sama "przywędrowała" do odbiorców. Wszystko wskazuje, że następna praca w serii co2mailing.art.: "snake" Chada McCaila (premiera 25 lutego) nie powinna budzić już takich skrajnych emocji. To z pozoru niewinna i bardzo minimalistyczna praca do wydrukowania i pokolorowania - zabawa dla dzieci i dorosłych nie wierzących w kapitalizm. Niebawem ukażą się też m. innymi prace Sumiko Seki (coraz lepiej radząca sobie na europejskim rynku sztuki - dowiemy się o czym tak naprawdę marzą japońskie dziewczynki), Faye Heller (nowa artystka od Charlesa Saatchi'ego) oraz Laura Pawela, bardzo nam bliska ideologicznie bowiem wciąż kontynuując swój projekt e-mailowo-komórkowy "Reallaura" - wystąpi u nas gościnnie z nowymi pracami. Na koniec krzepiąca wiadomość dla wszystkich tych, którzy modlą się o duszę Tomasza Bierkowskiego i oczyma wyobraźni wiszą jego umęczoną duszę grillowaną na ogniu piekielnym. Artysta zdając sobie sprawę z zamieszania jakie wzbudzała jego praca, zaprojektował w chwili skruchy nową grafikę - erratę dla wszystkich urażonych. Oto premierowa prezentacja pracy.
Sebastian Cichocki

ps. Tomek Bierkowski czeka na komentarze odnośnie swojego art-maila. Kolekcjonuje je skwapliwie bowiem mają się one stać częścią jego nowej pracy o tolerancji. Najlepsze z wypowiedzi nagrodzimy unikatowymi plakatami reklamującymi serię co2mailing.art autorstwa Antonio Claudio Carlvaho (edycja 100 prac, które właśnie otrzymaliśmy z Brazylii). Przypomnę tylko, że aby otrzymywać prace z cyklu co2mailing.art.pl wystarczy wysłać wiadomość na adres co2@free.art.pl (z hasłem "mailing").
[15.02.2003]

druga połowa roku 2001
Agata Groszek rozpoczyna malarskie poszukiwania dotyczące ekspresji ludzkiej twarzy i małpiego pyska. Powstaje kilka prac przedstawiających przenikanie się twarzy ludzi z pyskami małp. Wkrótce Agata zaczyna zestawiać ze sobą osobne obrazy - portrety ludzi i małp.

zima 2001/2002
Wilhelm Sasnal przypomina sobie młodzieńczą fascynację biologią i atlasami przyrodniczymi. Rozpoczyna prace nad cyklem sześciu czarnobiałych obrazów - w oparciu o zdjęcia w atlasie maluje pyski małp. W TYM SAMYM CZASIE Agata zmienia koncepcję - postanawia skupić się tylko na małpach. Rozpoczyna tworzenie cyklu ponad trzydziestu portretów. Obserwuje emocje na pyskach zwierząt, szuka w nich cech indywidualnych, nadaje im imiona - rzeczywiste imiona nadawane małpom w ogrodach zoologicznych.

25 kwietnia 2002
W galerii Johnen + Schoettle w Kolonii rozpoczyna się wystawa na której Wilhelm Sasnal pokazuje m.in. małpy.

13 maj 2002
W warszawskiej ASP rozpoczyna się wystawa obrazów Agaty przedstawiających małpy. Każdemu portretowi towarzyszy tabliczka z imieniem. Równocześnie Agata uczestniczy w konkursie na zagospodarowanie powierzni budyku wentylatorni metra. Ścianę ma pokryć duży portret małpy. Po publikacji projektu w dodatku stołecznym Gazety Wyborczej i burzliwej dyskusji na formum gazeta.pl metro rezygnuje z tego projektu.

20 stycznia 2003
Raster publikuje ranking artystów. ranking przyozdobiony jest dwoma małpami Sasnala datowanymi na rok 2002. Agata jest zaskoczona i postanawia poznać prawdę.

27 stycznia 2003 (po południu)
Adam decyduje się pomóc Agacie w poznaniu prawdy.

27 stycznia 2003 (wczesny wieczór)
Łukasz Gorczyca wykazuje zainteresowanie ideą poznania prawdy i wspiera całą operację.

27 stycznia 2003 (późny wieczór)
Agata i Wilhelm podczas bogatej w dygresje i dobrą energię rozmowy telefonicznej zgadzają się co do koncepcji ponadzmysłowego przepływu idei.

Post scriptum
Dlaczego mam takie ciekawe zajęcie i dlaczego to takie ważne? Po raz kolejny nasi bohaterowie ocalili polską scenę przed podziałami. Agata Groszek absolutnie nie podejrzewa Wilhelma Sasnala o plagiat, Wilhelm Sasnal nigdy nie posądzi o plagiat Agaty Groszek, źli ludzie nie będą mówić złych rzeczy o dobrych ludziach, ludzie i zwierzęta będą żyć w zgodzie.

załączam wyrazy szacunku,
Adam Jastrzębski
[2.02.2003]

Wynająć kuratora, posiadającego obcą burakom wiedzę na temat sztuki współczesnej i poprosić o skompletowanie międzynarodowej kolekcji dzieł sztuki współczesnej, które pokazują Warszawę. 500 tysięcy złotych starczyło by na wiele, bardzo wiele. A kolekcja, którą można by co jakiś czas uzupełniać, mogłaby wisieć w Pałacu Kultury i promować miasto tysiąckrotnie lepiej niż jeden ozłocony ramą kicz. Ta kolekcja mogłaby wyglądać np. tak:

CO JEDZĄ BURAKI?
Ranking najdroższych gniotów artystycznych za publiczne pieniądze

590 tysięcy złotych - ZZIELENIAŁA DOROŻKA czyli konie ugniecione przez prof.prof. Myjaka i Pastwę i ustawione przez dyrektora ministra Dąbrowskiego na dachu Teatru Wielkiego w Warszawie, tzw. kwadryga, której podobno bardzo brakowało. Kosztowała oczywiście znacznie więcej, ale liczymy tu tylko wkład miasta (czyli nasz, podatników).

CZEGO BURAKI NIE TRAWIĄ?
Najciekawsze dzieła sztuki i zabytki, których władze Warszawy pozbyły się z radością w ostatnich latach

1. Alina Szapocznikow "Pomnik Przyjaźni Polsko-Radzieckiej", 1954 - socrealistyczny pomnik, największa zrealizowana rzeźba jednej z najwybitniejszych polskich artystek, do 1992 roku stał w holu Pałacu Kultury, potem - jak ustaliła Jola Gola, monografistka artystki - zarząd Pałacu za zgodzą władz miasta usunął pomnik - obecnie na prywatnej posesji w Józefowie pod Warszawą.

2. Bohdan Lachert i Józef Szanajca, dom Szyllerów przy Wale Miedzeszyńskim 756, 1929 - jedna z najciekawszych realizacji awangardowej architektury polskiej lat 20., zburzona w 2002 roku w związku z poszerzaniem jezdni.

3. Co będzie nastepne?

[2.02.2003]